De directeur Marketing en de directeur Communicatie van een groot bedrijf krijgen uitleg over de komende gebruikerstest van hun nieuwe site. Ze kijken naar het ontwerp van de beginpagina en beginnen direct met het lezen van de woorden die ze tegenkomen.

Hé, waarom staat daar 'Registreren'? We noemen dat toch 'Aanmelden'? Dat linkje naar 'Onze nieuwsbrief' moet 'Uw Gezondheidsmagazine' worden. Hoezo 'Start offertescan'? Ik wilde daar 'Vraag vrijblijvend offerte aan'.

De ontwerper van de gebruikersinterface wordt nu al wanhopig. "Ik wil jullie vragen te focussen op de grote lijn, niet op de details."

Boodschapper en wegwijzer

Het lijkt of de directeuren spijkers op laag water zoeken. Maar feitelijk hebben ze gelijk. Het zijn niet zomaar lettertjes. De teksten op een site brengen een boodschap over. En zeker zo belangrijk, ze dienen als handvat, als wegwijzer. Ze ondersteunen iemand bij het succesvol navigeren en het intuïtief gebruiken van een site.

Dat is het ultieme doel van de webredacteur. Teksten die zorgen dat een gebruiker direct snapt wat hij ziet en wat hij moet doen. En dat zonder nadenken ("Don't make me think!"). Als een gebruiker even moet nadenken (Wat staat daar nou? Wat bedoelen ze er mee?) kan hij zich niet concentreren op zijn activiteit of op de boodschap van de tekst.

Uniformiteit

Daarbij zijn wegwijzerwoorden van cruciaal belang. In het echte leven zijn plaats, uiterlijk, indeling en tekstgebruik van wegwijzers uniform. Het zou verwarrend zijn als de wegwijzer soms rechts en soms links van de weg staat. Of als de pijl voor rechtdoor de ene keer omhoog, en de andere keer omlaag wijst. Of als soms Den Bosch, en soms 's-Hertogenbosch wordt aangegeven.

Wegwijzers geven niet eenmalig de richting aan. Door hun consistente aanwezigheid versterken ze mijn vertrouwen dat ik tijdens de rit op de goede weg zit. Dus als plaats, uiterlijk, indeling en tekstgebruik van wegwijzer-woorden op een website niet consistent zijn, heeft dat effect op mijn vertrouwen: ik vind geen bevestiging dat ik nog op de goede weg ben.

Geen vaste plek

Helaas is dat op veel sites nog aan de orde van de dag. Denk aan linkjes die in lopende tekst staan, in plaats van op een vaste plek (altijd onder of naast inhoud die een relatie heeft met de link).

Of linkjes die gewoon op elke beschikbare plek worden neergezet. En als die plek niet opvallend genoeg is, geven we hem gewoon een kleurtje of een afwijkend lettertype.

De details

Het gaat vaak om de details, in ontwerptrajecten vaak weggewimpeld naar een latere fase, met de woorden ‘o ja, dat is inhoud’. Denk aan het linkje 'Aanmelden', dat leidt naar een pagina die 'Registreren' of 'Inschrijven’ genoemd wordt. De Radboud Universiteit maakt het nog ingewikkelder. Is het nu 'Aanmelding', 'Aanmelden voor inschrijving' of 'Aanmelden en inschrijven'?

Op degrotegriepmeting.nl is er een conflict tussen de inhoud van de tekst en de bijbehorende wegwijzerlink. Moet ik nu naar die thuispagina of kan ik al direct klikken?

Op vanharte.nl wordt ik gemaand met 'Eerst aanmelden of registreren'. Dan denk ik: Welke van de twee is het nu?

Ik scroll naar de inlogbox en vind daar noch het woord Aanmelden, noch het woord Registreren.

Grovere vormen

Inconsistentie kan ook grovere vormen aannemen. Neem de thuispagina van de verder prima bewegwijzerde site bewustgezond.nl.

Als ik klik op de thuispaginalink met de naam 'Kaneel' kom ik op een pagina over suikerziekte. Die zelf weer een subpagina heeft, waar de heilzame werking van kaneel wordt beschreven.

Zo'n kloof tussen de inhoud die je verwacht en die je krijgt kan soms hilarische vormen aannemen. Zo klikte ik laatst op nuon.nl op de link 'Energie besparen' en belandde op de pagina 'Energie verspillen'.

Je kunt consistentie in wegwijzers ook overdrijven. In onderstaande webpagina van de Universiteit van Utrecht wordt het me wel erg duidelijk gemaakt dat ik me bevind op de pagina 'Algemeen'.

Meer informatie?

Klassiek zijn de linkjes die geen of nauwelijks informatieve waarde hebben. Denk aan een introductiepagina die introducties bevat op verschillende onderwerpen, waarbij elke introductie wordt afgesloten met het linkje 'Meer informatie', 'Lees verder' of 'Lees meer'. De gebruiker kan niet in één oogopslag zien waar die linkjes naar toe gaan.

Het zijn eigenlijk net wegwijzers die als plaatsnaam vermelden: 'Een gemeente'. Waarbij je eerst de afrit moet nemen om te kijken in welke stad je bent aangeland.

Ragfijn samenspel

Als de wegwijzers op een site niet goed zijn geredigeerd, dan hoeft de gebruiker nog niet direct de weg kwijt te raken. Misschien heeft hij wel rustig de tijd er over na te denken, zoals vroeger.

Een gebruiker kan zich misschien ook wel anders oriënteren. Met de sitemap, als die actueel is, of met het kruimelpad, als dat werkt. Of door het zoekveld, als gebruik tenminste de juiste resultaten oplevert.

Een goed bewegwijzerde site ontwerpen is, kortom, een ragfijn samenspel van interactie, redactie en vormgeving. Zonder een dergelijk samenspel geeft iemand al snel de voorkeur aan de telefoon, met zijn bekende wegwijzers 1 t/m 9. Of aan de site van de concurrent.