Ga naar inhoud. | Ga naar navigatie

DISCLAIMER: DdUX.org werkt optimaal met 'standards compliant' browsers (zoals Firefox, Camino, Opera en Safari). Er wordt hard gewerkt om de site ook in recente versies van Internet Explorer bruikbaar te maken.

DdUX: Design for digital User eXperience

Onderdelen
Persoonlijke hulpmiddelen
U bent hier: Home Artikelen Archief 2008 Januari 03 De misvatting van eenvoud

De misvatting van eenvoud

Redactie, 03-01-2008

Op de site van Philips staat het volgende: "Het leven is al ingewikkeld genoeg. Technologie moet het probleem niet nog erger maken. Daarom heeft Philips zich tot doel gesteld technologie te maken die zinvol is. Technologie die gemakkelijk in het gebruik is. Technologie die is ontworpen voor uw levensstijl, voor de manier waarop u werkt. Met andere woorden, technologie die pure eenvoud is."

Eenvoud of 'simplicity' is hot. Er bestaat inmiddels een uitgebreid vocabulaire om eenvoud van technologie aan te duiden. Van gebruik(er)svriendelijk en bruikbaar, via bedienings- en gebruiksgemak tot zelfs intuïtief en begrijpelijk.

Om serieus te worden genomen huurde Philips eenvoudsdenker John Maeda in als boegbeeld van de marketingslogan 'Sense and simplicity'. Eenvoud als levensdoel. Daarbij denkt men wellicht aan de Japanse tuinen of keuken waaruit alle complexiteit is verbannen. Eenvoud is Philips' belofte. En belofte maakt schuld en moet worden waargemaakt. Jammergenoeg is deze slogan (nog) niet of nauwelijks in de meeste producten van Philips terug te vinden. Ook niet in de eigen site. Zo is 'Ambilight' niet bepaald de meest voor de hand liggende associatie van eenvoud.

De relevantie van eenvoud

Waarom zijn eenvoud en gemak belangrijk? Ontegenzeggelijk neemt de complexiteit in ons leven toe. Vooral de toevloed van informatie maakt een enorme keuze- en bewegingsvrijheid mogelijk. Op bijna elk terrein is het aantal mogelijkheden geëxplodeerd. Maar zoals Barry Schwartz aantoont leidt bij sommigen deze explosie tot verlamming, apathie en besluiteloosheid. Met zoveel keuzen beschikbaar wordt daadwerkelijk kiezen bijna onmogelijk. Het eenvoudsverlangen hangt zondermeer samen met deze complexiteitstoename.

Een specifieke reden van de toenemende aandacht voor eenvoud is dat producten, diensten en systemen tot steeds meer in staat zijn. Voor de ongeoefende, onwetende of ongemotiveerde mens zijn deze vaak te ingewikkeld, verwarrend en onbegrijpelijk. Een gerechtvaardigde vraag is of al die complexiteit nodig is en moet worden geboden. Is het niet beter veel ervan te verbergen en - zoals Jesse James Garrett zegt - het tot de magie van technologie te rekenen? Toch willen of moeten mensen de magie ontrafelen om controle over hun leven en de dingen om hen heen te hebben.

Complexiteit en eenvoud

Volgens Mary and Tom Poppendieck komt complexiteit in drie smaken.

  1. Bij inconsistenties: Alles wat ongelijkvormig, uit balans of onregelmatig is.
  2. Bij overvloed: Alles wat excessieve of onredelijke last veroorzaakt.
  3. Bij verspilling: Alles wat onnodige tijd, inspanning, ruimte of geld vereist.

Maar eenvoud betekent niet altijd minder inconsistenties, overvloed of verspilling. Volgens B.J. Fogg is eenvoud geen productkenmerk maar eerder de perceptie van een gebruikservaring. Hij onderscheidt zes elementen die direct met de ervaring hebben te maken.

  1. Tijd: Heb ik de tijd het product te leren gebruiken?
  2. Geld: Kan ik het geld aan een nieuw product uitgeven?
  3. Fysieke inspanning: Vereist het product meer inspanningen t.o.v. wat ik gewend ben?
  4. Herseninspanning: Moet ik tijdens het gebruik langdurig nadenken?
  5. Sociale afwijking: Gaat het product in tegen de sociale norm?
  6. Non-routine: Breekt het gebruik van het product mijn routine?

Complexiteit: goed of slecht?

Alhoewel complexiteit niet per definitie slecht is is dat geen vrijbrief geen aandacht aan gebruik of gebruiker te besteden. Complexiteit toelaten betekent niet automatisch een ontwerp waar niemand een touw aan vast kan knopen. Het betekent mensen de gelegenheid geven te leren. En soms moeten zij daar een beetje toe worden aangespoord. Dat geldt zowel voor burgers, consumenten en klanten als voor toepassingen die niet direct voor professioneel gebruik zijn bedoeld. Zo zijn er mensen die weliswaar geen professional zijn maar die door interesse, passie of hobby een hoog kennis- en vaardigheidsniveau bezitten. Ook voor hen moet gebruik uitdagend zijn.

Voor sommige dingen moet je moeite doen. 'Hard fun' noemde MIT-professor Seymour Papert dat ooit. Het leven voltrekt zich niet vanzelf. Je bereikt iets als je presteert in de goede zin van het woord. Je moet de complexiteit en chaos van het leven toelaten en je er in verdiepen om het te doorgronden. Een mentaliteit van geen eisen stellen, op de hurken zitten en in 'Jip-en-Janneke-taal' spreken leidt uiteindelijk tot verdomming en 'ontslimming'.

Een voorbeeld van onvermijdelijke complexiteit. Zoiets ingewikkelds als een auto kun en mag je niet bedienen zonder een gedegen opleiding. Door verkeersregels te leren, rijlessen te volgen en dan een rijexamen te halen ben je nog geen betrouwbare automobilist voor anderen. Pas na lang oefenen en met veel ervaring word je een gedegen automobilist. Autorijden is een leerproces waarin je (technologische) kennis en vaardigheden ontwikkelt. Deze expertise moet je in ingewikkelde situaties kunnen toepassen. Zo'n proces is bevredigend. De sensatie dat je iets hebt geleerd werkt stimulerend. Het nodigt uit om verder te gaan en meer te leren.

Wat verkoopt beter? Eenvoud of complexiteit

Zoals uit het citaat van Philips blijkt is er bij marketing, reclame en verkoop toenemende aandacht voor eenvoud. Een gebrek van gebruiksgemak lijkt een drempel een merk of product onder de aandacht te brengen, te promoten en te verkopen.

Wat zijn de achterliggende noties, aannamen en uitgangspunten bij eenvoud? Gemak dient de mens zou je zeggen. Een bruikbaarheidsbeoordeling van een product met aanbevelingen ter vereenvoudiging en verbetering is in veel gevallen zinvol. Maar termen als eenvoudig, gemakkelijk en zelfs intuïtief zijn verhullend en suggereren een objectieve maat. Zo veronderstelt de term intuïtief bijvoorbeeld dat er een universele intuïtie voor technologie bestaat. Het principe wordt gehuldigd dat mensen zonder ook maar iets te leren nieuwe technologie moeten kunnen gebruiken. Bruikbaarheid lijkt in deze een objectieve maat die met de juiste meetinstrumenten kan worden bepaald. Evenzo complexiteit. In de praktijk blijkt dat beide begrippen eerder intersubjectief te zijn. Zo is er met richtlijnen, vuistregels en voorbeelden een consensus ontstaan over bruikbaarheid en over wanneer een product of dienst bruikbaar is en wanneer niet.

Dat de meerderheid van gebruikers is veranderd van professionals naar technologie-naïeve mensen met een relatief laag kennis- en vaardigheidsniveau betekent enerzijds meer aandacht voor eenvoud tijdens het gebruik en anderzijds meer ondersteuning bij bezit en gebruik.

De gerechtvaardigde verwachting dat mensen zich moeten inspannen om een product te gebruiken staat op gespannen voet met de verkoopdrift van fabrikanten. Fabrikanten zoals Philips veronderstellen dat meer aandacht voor bruikbaarheid en gebruiksbeleving hun verkoop stimuleert. Ze zijn uit op verkoop en vanzelfsprekend niet op een kwaliteitsverbetering van het leven. Een legitieme reden overigens vanuit hun perspectief.

De kracht van complexiteit

Enige tijd geleden schreef Donald Norman een controversieel artikel over aandacht voor eenvoud. Hij vindt dat eenvoud sterk wordt overgewaardeerd en dat de drang naar eenvoud wordt overdreven. Volgens hem weet marketing als geen ander dat complexiteit verkoopt. Een apparaat met uitgebreide opties, functies en knoppen verkoopt een stuk beter. Consumenten zeggen wel eenvoud belangrijk te vinden, maar ze zijn niet bereid daarvoor mogelijkheden op te geven. Men wil geen apparaat met een eenvoudig uiterlijk omdat die er minder geavanceerd en krachtig uitziet. Complexe producten ogen nu eenmaal krachtiger. Mensen kopen liever een geavanceerd apparaat met alle toeters en bellen. Het is de klaarblijkelijke complexiteit van een product die tot aankoop aanzet. Ook al lijkt het onlogisch, het is wel wat de verkoop bepaalt en het menselijke gedrag stuurt. Later zal pas blijken of al die functies en mogelijkheden ook daarwerkelijk nodig en waardevol zijn. Maar dan is het meestal te laat en is het geld al uitgegeven.

Trackback

De URI om een Trackback naar dit bericht te sturen is: http://www.ddux.org/artikelen/archive/2008/01/03/de-misvatting-van-eenvoud/trackback

Powered by Plone CMS, het Open Source Content Management Systeem

Deze site voldoet aan de volgende standaarden: