Onlangs meldde Emerce dat De Telegraaf had besloten geen betaalde advertenties meer op Startpagina.nl te plaatsen. Rondom dit besluit ontstond een discussie over de (on)zin en relevantie van startpagina's.

Startpagina's blijken een typisch Nederlands fenomeen. Ze wijzen voor elk denkbaar onderwerp de weg naar relevante, interessante en handige sites of pagina's. Veelal zijn ze een eerste kennismaking met een onderwerp. In tegenstelling tot informatie over een bepaald onderwerp met een zoekmachine vinden hebben startpagina's alleen vooraf goedbevonden verwijzingen. 'Alles op een rijtje'.

Voor user experience design in het Nederlandse taalgebied is de startpagina over 'usability' een belangrijke toegangspoort. Geïnteresseerden zouden vanaf deze pagina meer over bruikbaarheid te weten kunnen komen. Maar of we er trots op moeten zijn of het gebruik van deze pagina moeten aanbevelen is maar de vraag. Nadere bestudering leert dat de inhoud sterk verouderd is, slordig is samengesteld en soms geen enkele relevantie meer heeft. Wie er iets aan heeft mag het zeggen.

Een gedetailleerde analyse.

Volgens het stramien van startpagina's heeft usability.startpagina.nl drie inhoudelijke kolommen. Een vierde kolom bevat enkele algemene functies, zoals Zoeken of Contact. Een kolom bestaat uit componenten met een label en één of meerdere verwijzingen.

1 - Componenten in de eerste kolom

1.1 - Startpagina navigatie (zeven verwijzingen)

De inhoud van deze component heeft geen relatie met usability en bestaat alleen uit verwijzingen naar plekken in het startpaginadomein.

1.2 - Belangenorganisaties (vier verwijzingen)

• ACM/SIGCHI: Homepage van de Special Interest Group Computer-Human Interaction van de van oorsprong Amerikaanse Association for Computing Machinery.
• UPA: Homepage van de van oorsprong Amerikaanse Usability Professionals' Association.
• ACIA: Argus Center for Information Architecture. Argus Associates Inc. was het eerste commerciële adviesbureau (en geen belangenorganisatie) voor informatie-architectuur, opgericht in 1991 door Louis Rosenfeld en Peter Morville. Dit bureau ging in 2001 ter ziele en sedert die tijd is het ACIA niet meer bijgehouden.
• AIfIA/nl (new): Nederlandstalig onderdeel van het Asilomar Institute for Information Architecture (AIfIA). Ooit was het de bedoeling relevante informatie over informatie-architectuur naar het Nederlands te vertalen. Dit initiatief stierf een zachte dood. Het is al sinds 2004 niet meer onderhouden. Begin 2005 veranderde AIfIA van naam in het Information Architecture Institute.

1.3 - Universiteiten (acht verwijzingen)

• Maryland: Het Human-Computer Interaction Lab. van de Universiteit van Maryland (USA). De relevantie van dit laboratorium is onduidelijk.
• Loughborough: Het Ergonomics & Safety Research Institute (ESRI) in Engeland.
• Georgia: Het Graphics, Visualization & Usability Center van de Georgia Tech (USA).
• Edinburgh: Het Centre for Communication Interface Research van de School of Engineering and Electronics (University of Edinburgh).
• TU Delft (tip): De faculteit Industrieel Ontwerp van de TU Delft (afdeling Toegepaste Ergonomie en Ontwerp). Engelstalige pagina over een methodologie voor gebruiksevaluaties.
• TU Eindhoven: Engelstalige homepage van de post-graduate opleiding User-System Interaction (USI).
• CUO: Het Centre for Usability Onderzoek van de KU Leuven.
• RU Groningen: Het zogeheten 'Webplatform' (een XML-gebaseerde systeem voor content management) van de RUG met algemene informatie over 'usability'.

1.4 - Aanbevolen Literatuur (veertien verwijzingen)

• Checklist goede websites (NL): De site van adviesbureau Ben Vroom usability.
• Effectief GUI-ontwerp (NL): Bestelpagina voor een boek van Guido van der Harst & R. Maijers (2000) over een praktische ontwerpaanpak voor browser- en Windows-interfaces.
• Handboek usability (NL) (tip): Het Handboek Website Usability (Peter Kassenaar en Oskar van Rijswijk, 2003).
• Designing web usability: Een Nederlandstalige samenvatting van een artikel van Jakob Nielsen (2000) door Ben J. Hilgers. Uit de paginastatistieken blijkt dat gemiddeld twee bezoekers per dag het artikel lezen.
• Don't make me think: De bestelpagina van Steve Krug's boek uit 2005.
• GUI bloopers: De bestelpagina op Amazon van 'GUI Bloopers: Don'ts and Do's for Software Developers and Web Designers' (Jeff Johnson, 2000).
• Human-comp. studies: Een speciale editie van het International Journal of Human-Computer Studies (1997), gewijd aan World Wide Web Usability met 'downloadable' artikelen.
• Usability testing: De bestelpagina op Amazon van 'Handbook of Usability Testing: How to Plan, Design, and Conduct Effective Tests' (Jeffrey Rubin, 1994).
• Web navigation: De bestelpagina op Amazon van 'Web Navigation: Designing the User Experience' (Jennifer Fleming, 1998).
• Web site usability handbook: De bestelpagina op Amazon van 'Web Site Usability Handbook' (Mark Pearrow, 2000).
• Web style guide: De bestelpagina op Amazon van 'Web Style Guide: Basic Design Principles for Creating Web Sites (Patrick J. Lynch en Sarah Horton, 1999).
• monografie webontwerp: De bedrijfssite van [Z]OO produkties. Deze monografie met bijdragen van verschillende specialisten werd in 2004 gepubliceerd.
• Psychologie en webdesign (new): De bedrijfssite van humanefficiency.nl met twee Nederlandstalige boeken van Leonard Verhoef, psycholoog die "zich ontwikkelde van een psycholoog die het menselijk denken onderzoekt naar ontwerper van 'ultimate psychologisch verantwoorde' interfaces".
• UCD works (tip): Site van het Innovation-Oriented Research Program Human-Machine Interaction, getiteld 'User Centered Design Works' met ondermeer case studies. De site bevat een pagina met literatuurverwijzingen.

1.5 - Ontwerprichtlijnen (zeven verwijzingen)

• IBM: Melding "404 Page Not Found."
• Yale: Online versie van 'Web Style Guide (2nd edition)' van Patrick Lynch en Sarah Horton (2002-2005).
• Usability.gov: De 'Research-Based Web Design and Usability Guidelines' van het Amerikaanse ministerie voor Volksgezondheid.
• Drempelsweg.nl: Melding "Beste bezoeker, DrempelsWeg is als project beëindigd."
• Overzicht Navigatie Principes (tip): De site 'Web Design Patterns' (Martijn van Welie).
• Gouden regels (w3use): Pagina met Tien Gouden Richtlijnen uit 'Handboek website usability' (Peter Kassenaar en Oskar van Rijswijk, W3use 2003).
• Struikelblok: Melding "Struikelblok bestaat niet meer."

1.6 - Methoden (drie verwijzingen)

• Heuristieke evaluatie: Een bondig artikel van Jakob Nielsen (2005).
• The Usability Methods Toolbox: Site met beschrijvingen van methoden voor bruikbaarheidsonderzoek door James Hom. Melding "This site was last updated on 10 June 1998."
• UCID (new): Bedrijfssite van Indes waarop staat dat de UCID-methode een "door Indes ontwikkeld hulpmiddel voor productontwikkeling is. (...) De methode is in 1997 tijdens een samenwerkingsproject met Philips ontwikkeld."

1.7 - Cursussen (elf verwijzingen)

• 2C Usability: De workshop Usability van 2C.
• Mediamatic: De workshop Usability ontwerpen en testen. De laatste workshop stond gepland voor september 2004.
• Diamondbullet: Verwijst naar UsabilityFirst, een dienst van Foraker Design (Boulder, Colorado USA).
• Ben Vroom usability: Overzicht van workshops en trainingen in samenwerking met Rob Punselie.
• EON: Een tweedaagse workshop Mens-Computer Interactie van Ergonomie Opleidingen Nederland. Een belangrijk deel van de workshop is gewijd aan "het beoordelen en ontwerpen van grafisch georiënteerde interactie."
• W3use: Hun workshop Usability.
• Human Efficiency (tip): Een tweedaagse cursus door Leonard Verhoef.
• Granny proof: De 'omabestendigde' website van 'desh', bijgehouden tot 2004.
• Happy User studio: Saskia van der Linden en Christien Booij geven hun workshop Usability met uitleg over gebruikersprincipes.
• Searchresult: Dit bedrijf organiseert een workshop Usability van drie uur met naast een algemene introductie ook aandacht voor 'Waarom accessibility?', usability meetbaar maken en een praktijkcase van een usability project.
• LECTRIC: Melding "Niets gevonden."

1.8 - Congressen (één verwijzing)

• IBM: Melding "Page not found."

1.9 - Nieuws (zeven verwijzingen)

• Baarendse Berichten: Melding "U wordt binnen enkele seconden automatisch doorgelinkt naar Baarendse Berichten. Nieuwsselectie en opinies over marketing, communicatie en internet. Vanuit het perspectief van klanten, consumenten en gebruikers." Na enkele seconden verschijnt een volgende pagina met de melding "404 Not Found".
• Internetbarometer: Pagina op de bedrijfssite van Interview.NSS, getiteld 'European Internet Barometer'. De pagina bevat informatie over de penetratie en het gebruik van internet in zeventien Europese landen.
• UPA voice: Pagina gewijd aan het tijdschrijft The Voice "(...) a project of the UPA Publications Committee, published since 1999. It includes articles of interest to usability professionals and UPA activities."
• Web world: WebWord.com Newsletter Archive met als laatste nummer 'Issue#69 23-Jun-2002'.
• Naarvoren: Het Nederlandstalige online tijdschrift voor webwerkers.
• 2C Usability: De maandelijkse nieuwsbrief van 2C Communication Consultancy.
• Blieb (new): Een speciale versie van blieb over usability. "blieb.nl geeft je dagelijks nieuws en nieuwtjes op specifieke onderwerpen. Surf naar een blieb en blijf op de hoogte. Elke blieb wordt door specialisten op hun gebied, veelal dagelijks voorzien van nieuwe berichten. Ook een specialist en geinteresseerd in het bijhouden van het nieuws op een specifiek onderwerp?" Deze nieuwsaggregator wordt elke werkdag door gemiddeld tien tot vijftien mensen bezocht.

1.10 - Weblogs (vijf verwijzingen)

• Lucdesk: Blog van Lucian Millis (Israël). Laatste update 20 juni 2006.
• LOGos: De niet meer beschikbare blog van Oscar van Rijswijk.
• Product usability: Engelstalige site van Jasper van Kuijk (PhD-kandidaat Industrial Design Engineering TU Delft). "Online resource about consumer product usability: news, research, events, blatantly subjective opinions and design examples."
• Usarchy: Ruben Timmerman over usability met een perspectief op marketing (danwel andersom).
• Netlash (new): Het Belgische bedrijf voor web design en grafisch ontwerp uit Gent met allerlei varia over het web.

1.11 - Startpagina sponsors

Vijf (irrelevante) verwijzingen voor geïnteresserden in usability. Deze component staat onder elk kolom van de startpagina.

2 - Componenten in de tweede kolom

2.1 - Usability (twee verwijzingen)

• Definitie Usability: Een pagina op fotosite bruckwilder.nl van Jeroen Bruckwilder die samen met Jaap van Oort (interactie-ontwerper bij FHV BBDO) eigenaar van usability.startpagina is. "Wij zijn van mening dat de gebruiksvriendelijkheid van websites nog veel te wensen overlaat. Op sommige sites is het moeilijk om bijvoorbeeld de kontaktgegevens te vinden, of kan je de site deels niet zien (omdat je gebruik maakt van een andere browser of geen plug in hebt zoals bijvoorbeeld flash). We zien in onze omgeving dat er behoefte naar informatie over dit onderwerp is. Vandaar dat we een startpagina voor usability hebben opgezet." Volgens OneStat wordt de startpagina vijftien tot twintig keer per dag bezocht.
• Discussie over Usability: Een forum met conversaties over usability. Tot nog toe werden er dit jaar acht reacties geplaatst.

2.2 - Usability portals (negen verwijzingen)

• Use it: De zeepkist van zelfbenoemde 'king of usability' Jakob Nielsen.
• Usableweb: Site van Keith Instone die al enkele jaren niet meer wordt onderhouden.
• UPA asociation: Homepage van de van oorsprong Amerikaanse Usability Professionals' Association.
• Usability first: "Usability First provides information and resources for key issues related to usability in website and software design."
• Webworld: De site WebWord van John Rhodes.
• IBM: Melding "404 Not Found."
• Uidesign: Blog van de Brit David J. Anderson. Laatste wijziging: 21 mei 2004.
• Usability.gov: Een stapsgewijze Usability Guide van het Amerikaanse ministerie voor Volksgezondheid.
• Usabilityweb: De Nederlandstalige kennisbank voor gebruikersvriendelijke websites, onderhouden door Concept7.

2.3 - Guru's (zes verwijzingen)

• Overzicht Guru's (tip): De Userati ratings van de Brit Chris McEvoy. Laatste wijziging: 14 januari 2006.
• Jacob Nielsen (tip): Nogmaals een verwijzing naar Jakobs zeepkist.
• Don Norman: Uithangbord van Donald A. Norman (jnd website).
• Bruce Tognazzini: De site ('askTog') van het derde lid van de Nielsen Norman Group.
• Ben Shneiderman: Bens wetenschappelijke profielpagina.
• Steve Krug: Zijn 'Advanced Common Sense' site voor web usability.

2.4 - Usability bureaus (NL) (72 verwijzingen)

Deze component vormt de kern van de startpagina en is een bedrijvengids. Zonder bepaalde bedrijven of freelancers expliciet te noemen valt op dat behalve specialisten voor bruikbaarheidsontwerp en -evaluaties er nogal wat bedrijven zijn opgenomen die tot de communicatie-, advies-, marketing- of technologiesector behoren. Vaak is onduidelijk of en hoe usability in deze bedrijven een kernactiviteit is.

2.5 - Startpagina sponsors

Opnieuw vijf (irrelevante) verwijzingen voor geïnteresseerden in usability.

3 - Componenten in de derde kolom

3.1 - Persoonlijke links (één verwijzing)

• wijzig persoonlijke links: Een dialoog om persoonlijke links toe te voegen of te wijzigen.

3.2 - Beste Usability (NL) (zeven verwijzingen)

• - Winaar 2007! (new): Helaas met storende spelfout. Vervolgens de winnaars van de 2C Usability Awards 2001-2006.

3.3 - Usability wedstrijden (drie verwijzingen)

• Usability award (tip): De 2C Usability Award zoals al in de vorige component is opgenomen.
• Wedstrijd flash usability: De 'Flash Usability Challenge' van WebWord uit 2000.
• Wedstrijd use it: Initiatief van Már Örlygsson 'useit.competition: Redesign Contest' om de site van Jakob Nielsen opnieuw te ontwerpen uit 2000. Uitslag van de wedstrijd is onvindbaar.

3.4 - Usability eyeopener (drie verwijzingen)

• Wes4u (tip): Site 'ikhebje.nl' als startpagina gebruiken.
• website zonder klikken: "SPARC is gespecialiseerd in gezond en plezierig werken. Kijk hier links voor de verschillende workshops en trainingen van SPARC. Kijk rechts voor klikloze rsi en stress info."
• live bespreking website (new): ContentKings van Rob Punselie.

3.5 - Site testen (zeven verwijzingen)

• Monitor-instellingen: 'Screen Size Tester' (anybrowser.com) om een site in verschillende schermgroottes te bekijken.
• Browsers: Bekijk een site in verschillende browsers (anybrowser.com).
• Dode links: Mogelijkheid om 'linkrot' op een pagina te bepalen (anybrowser.com). NB: Negen van de 113 links op deze startpagina worden aangeduid als 'BAD'.
• Checklists: Vier checklists uit 'Website usability' (Peter Kassenaar en Oscar van Rijswijk, 2003).
• Sneltest: "Het doel van deze test is te onderzoeken hoe snel kenmerkende pagina-elementen kunnen worden beschreven voor een willekeurige site. Hoe sneller en duidelijker onderstaande vragen (binnen enkele seconden) kunnen worden beantwoord, hoe duidelijker waarschijnlijk de structuur van de pagina is." Uit 'Website usability' (Peter Kassenaar en Oscar van Rijswijk, 2003).
• Witlab: "The WIT-Lab has stopped and services will not be continued." (TU Delft)
• Webtests Ben Vroom: "Zelf uw website testen? Het is beter zelf een eenvoudige gebruikstest uit te voeren dan niet te testen (dan blijft de gebruiker buiten beeld)." Bevat een korte beschrijving van een gebruikstest.
• Webmaster Web (gratis) (new): "Wegens werkzaamheden is deze dienst tijdelijk niet beschikbaar. Deze dienst zal weer beschikbaar worden bij de lancering van www.wmweb.nl." Keuze van www.wmweb.nl leidt tot een pagina uit 2006 die meldt "Er wordt op dit moment hard gewerkt om de hoofdpagina van Webmaster Web zo snel mogelijk online te krijgen, nog eventjes geduld!"

3.6 - Gebruikersgegevens (vier verwijzingen)

• Demografie 1: 'Statistics & Metrics for IT Managers' (internetnews.com).
• Demografie 2: "Since its beginning in 1994, the GVU WWW User Survey has accumulated a unique store of historical and up-to-date information on the growth and trends in Internet usage. It is valued as an independent, objective view of developing Web demographics, culture, user attitudes, and usage patterns. Recently the focus of the Survey has been expanded to include commercial uses of the Web, including advertising, electronic commerce, intranet Web usage, and business-to-business transactions." - Laatste survey is van 1998.
• Algemeen: "Het antwoord op al uw vragen over e-commerce, e-business, zoekmachines en webmarketing" van Tribal DDB. Laatste update is uit 2000.
• Flash: Overzicht van 'Adobe Flash Player Version Penetration' (adobe.com).

3.7 - Slechte usability (vier verwijzingen)

• Webpages that suck: Melding "The Daily Sucker: Has moved to this page." Deze leidt tot Vincent Flanders' Daily Sucker blog.
• Bad design: "Sorry! The Bad Designs web site is temporarily unavailable! Please wait at least one hour before trying again."
• Joesability: De site van Interview.NSS over marktonderzoek, opinieonderzoek en klanttevredenheidsonderzoek.
• Ben Vroom usability: Pagina Webtests en -lessen uit 2003.

3.8 - Vacatures Usability (drie verwijzingen)

• SIGCHI (NL): Beginpagina van de vacaturesectie van sigchi.nl. De vereniging heeft al meer dan een jaar een andere naam (Chi Nederland).
• vacatures in RSS (new): De rubriek 'interaction design' van vacaturerss.nl. De inhoud is weliswaar erg actueel maar het is een allegaartje van webgerelateerde functies, zoals webdesigner, interactive designer en user interactie designer.
• Adnexus (new): Engelstalige site van 'Adnexus Recruitment Services BV - Personal in IT recruitment'.

3.9 - Overige (drie verwijzingen)

• Kleurgebruik internet: "The world of computer color is extremely significant for every one on the web today. Explore these web pages to find out more about how computers create color and why these colors are perceived quite differently." (colormatters.com)
• E-mail: Checklist e-mail usability (Bruikbaarheidtips, W3use).
• Accessibility (new): 'Appendix H: Accessibility Support' (World Wide Web Consortium, 2003)

3.10 - Gerelateerde zusjes (acht verwijzingen)

Deze component bevat onderwerpen die vanzelfsprekend samenhangen met usability, zoals Internet, systeembeheer en Webart. Opmerkelijk is dat het onderwerp 'Toegankelijkheid' naar usability.startpagina.nl terugverwijst.

3.11 - Sponsor usability.pagina (één verwijzing)

MetrixLab (tip): De UK-versie van Innovator in Online Market Research MetrixLab uit 2003.

3.12 - Startpagina sponsors

Opnieuw vijf (irrelevante) verwijzingen voor in financiële nood verkerende geïnteresseerden in usability.

Conclusie

De inhoud van usability.startpagina.nl overziend maakt een mens niet vrolijk. Het is sterk verouderd en bevat foute of irrelevante verwijzingen. Inconsistente schrijfwijzen, spel- en tikfouten werken storend en doen afbreuk aan de kwaliteit. Vanuit redactioneel perspectief is onduidelijk wat de relevantie van sommige verwijzingen is. Evenals wat de volgorde van de verwijzingen heeft bepaald. Toevoegingen als 'tip' en (zeker) 'new' zijn in bijna alle gevallen overbodig.

Desondanks heeft de pagina een zekere populariteit. Een keuze voor het ikoontje van OneStat op de bodem van de pagina laat zien dat dagelijks bijna twintig mensen de pagina gebruiken. Usability staat in de belangstelling.

Deze versie van de startpagina doet zowel het Nederlandstalige vakgebied als de beroepspraktijk geen goed. En ook voor de promotie van bruikbaarheid als kwaliteitsaspect van websites is het niet goed.

Vanzelfsprekend zal de eigenaar van startpagina's beperkingen opleggen en eisen stellen. Maar naar verluidt is er grote redactionele vrijheid.

Net als bij een tuin moet ook deze webpagina regelmatig onder handen worden genomen en bijvoorbeeld alle 'linkrot' worden verwijderd. We verdienen als professionals een beter uithangbord.